Pazina base

Ainu e canaria

 

Contos 
Libros 
Poesias 
Vocabulariu 
Ritzetas 
Logos de bisitare 
Limba 
Terra e LunaAinu e canariaZuanna e EsterinaSa muzere doverosaS'arburi Mannu

 

SU PULEDDU E SA CANARIA  (de Ruzeri Sanna)

         
          “De cando in cando faghimus cosas chi intendent unu istile de bida suta de su cale si isterruiat unu tzertu atributu morale”, piulat una canariedda totu colorada e nita in s’interi chi si fiat allisinende sas prumas de manu manca. Cun su bicu punnende a susu si adderetat subra una teula de una cobertura mesu ruinada de una domo cantonera, fraigada a cameddu de un’andadorzu piueroso chi truncat unu cunzadu dae una binza cun sos budrones galu birdes e ràntzigos.
  Unu puleddu murru colat suta cun sa conca ingrussiada. Lanzu che corru e sueradu dae origras a pees, carrat duos sacones de triguindia subra de s’ischina pijada dae su pesu. Suta su sole inframadu de una die istadiale, s’animale tucat maleganadu, cun s’alenu curtzu e allupadu, e in ogros lineamentos craros de unu chi at sufridu disconsolu e traballu meda. A onzi francada chi faghet, una nuedda de piùere si-nde pesat e andat a si pasare subra de cussa carena de pedde russa e ingrintzipida. Ma su puleddu sighit a caminare a passu tardu, isperiende de cando in cando a cara, dende pagu importu a su paisazu in ghiriu. S’interessu ùnicu suo fiat petzi de cromper a bidda in ue poder isgarrigare su pesu mannu e pasare pro su note.
  Sa canaria si-nd’istat fichida in punta de pees e cun s’ischina dereta; de botu si bortat unu paghitzeddu a destra e pijat sos benugros comente in unu pliè ballèticu.
  “Proa custa postura”, narat a su puleddu chi, zighizaghende unu paghitzeddu, pariat dare tributu gloriosu a su balore de sas zenias opressas. Cun boghe addestrada de chie ischit a mente sas notas de sas sinfonias prus ispassionadas, su puzone esibit duas o tres notas acutas e elaborat unos cantos bolatzos delicados a modu de dansa indiana, decorosu e cun sa cumpostesa de unu paone. Su prumarzu coloradu est acontzadu dilizentemente pro s’ocasione e in sos ogros tenet un’istinchidda de fieresa. Si firmat un’iscuta comente si a isetare una crìtica entusiàstiga, ma su puleddu carrat in su caminu suo indisturbadu, comente si nudda fiat capitadu, e continuende a iscuder su piùere cun sas francas pesosas.
 “Sos leados de mente e sos tzegos ebia non podent cumprender arte e sensitividade...” tichirriat tando sa canaria cun boghe chi traighit malumore. Cun unu brincu de ancas si nde falat a picu, bilantzende·si firma in mes’aera, mustrende una pàriga de alas estesas e mantesas semper in òrdine perfetu. Pustis faghet un’àtera secuentzia de posturas virtuosas e àteras formas de sedutzione escuisida, peró semper sensuale. Tando si ponet a bolare in tundu subra de s’animale sueradu, cun s’intentu de lu istentare cun un’arresonu basadu subra de una lòzica crara amissiu a pare a passione. Infines aterrat subra de s’ischina infusta cun pretzisione fàtzile e esperta, e si ponet a caminare in antis e in segus cun su controllu elegante de sa carena sua galana. E tando decrarat:
  “...Pone·mi mente chi za est totu in sos mùsculos, in sas alas e in su bicu, ma subra de totu est in su cherveddu, ispetzialmente cando esperimentas cun sas formas de sa nadura. Sa bida carrat unu muntone de cambiamentos si tue la bives cun sa bisione de s’intelletu... Su paisarzu prus sèmplize e innotzentemente bellu, o s’imensidade de s’universu, ti faghet pessare a sa profundidade de su pessamentu chi tenes in intro. Sa bida sena arte non tenet cussecuentzia prus manna de un’òmine coladu a mezus bida. Repressione de sos sentidos internos podet petzi afungare sas espressiones prus creativas de s’ispìritu liberadu. S’arte est su chi ti faghet cumprender su mundu in manera alternativa, ca ti liberat dae sas traditziones e dae sas isperantzias...” continuat a tzatzarrare su puzone sena calliare·si un’iscuta pro si leare un'alenu.
 “...Deves cumprendere chi finas su carrare sacos pesosos cheret fatu cun pretzisione cumpleta. Si cheres podes finas banzigare a destra e a manca, in altu e in bassu, ma su controllu de sos sentidos est su chi detzidet si bives pagu o in eternu...
  ‘Ti podes ponner una carota ismeralda e bianca si nde tenes gana, o podes carrare una sedda de pedde de cocodrillu si ses de sa classe aristocràtica. Podes fagher su passu lusingadu de una modella, bestende·di de prumas mannas totu iscontzas a pustis de una note de sessu inismentigàbile, o podes finas criare un’efetu de papagallu otieresu inrugadu cun una pubusa ardaresa, ma non t’at a servire a nudda. T’as a destruire tue etotu e t’as a fagher inìmigos meda...”
  Su puleddu sighit a truvare sena abisare-si de sas atentziones chi fiat retzende. Forsis non s’abisat mancu de sas francas pesosas suas chi tzumbant cuntra a su terrinu como tostu, como renosu e modde. Tenet unu ritmu infadosu, inesoràbile, comente si determinadu dae unas fòrmula matemàtica, ripetitivu e malincònicu, semper su matessi, intoleràbile.
 
  De botu, sa boghe de sa canaria leat unu tonu infermu e patèticu. “...Un’egoistu, custu est su chi ses; mancu ti brigas a mi risponder. Tue tzelebras petzi su profanu e su de pagu importu. S’ischina tua est semper curvada a zosso e sos movimentos tuos sunt grossolanos e egotzèntricos....
  ‘Faedda·mi unu paghitzeddu nessi, nara·mi una cosa gasi chi apo a essere cuntenta pro contu tuo...”
  Sa canaria si firmat, callada a sa muda, e paret aer detzisu a si-nche l’agabare, ma pustis, cun unu pàlpitu de alas, torrat a sighire sa bestia arrogante in suta:
  “...S’arte est su chi intritzat sentimentos in intro de sa còrvula de sa bida de s’individuu emotzionale. Ti faghet crescher s’ispìritu cun s’azudu de s’osservamentu, fraighende pessonazos creìbiles chi ponent fronte a onzi cosa cun umore beru. Istudiat sa nadura duràbile de su bellu in unu mundu imprebidìbile. Lea pro esempiu sa bida de onziunu de nois, ¿ite ti pessas chi siat? As a cunferire cun megus chi no est su tinnire de zojellos dae sas cadreas de lussu e mancu s’ispinta in antis de sos lombos, finas si cust’idea podet andare bene pro unos cantos arresonamentos de merda. No est nen su cumportamentu malu e mancu s’istudiu de s’aficu chi no est prus de moda in sa televisione. Ma est sa bida de milliones  e milliones de ispìritos chi bivent in paris fraighende cosas, arruinende·nde àteras e criende compositziones noas cun s’idea de provocare unos cantos problemos comunos pro totus. Sa bida est su corazu de pissiare a sas ideas prus famadas e fentomadas, e s’arte no est cumbenientzia o podere o seguridade, ma làcanas sena agabu; est una dansa de frades de milli e milli dissìpulos...
  ‘...De gratzias, ¡nara·mi chi cumprendes sas formas de unu criadore lìberu, sena grillios!...” torrat a insister su puzone cun cussa ledania sua, piulende paràulas acoradas cun iscurrentzia profunda, brinchende a in antis e a in segus subra de totu sa longhesa de sa carena de s’animale istracu, semper peró iscultende atenta si sa bestia si detzidiat a imponder. Non retzende mancu una sìllaba, sa grassiosa alada torrat a arriare:
  “...S’amore est vissiosu e non balet nudda, tropu clamoradu dae sos cantos populares chi non ti presentant mai unu calesisiat pessamentu de una tzerta profundidade. De acordu, lu isco finas eo chi sos cantos populares finas issos tenent su deretu de esistire, ma francamente, nara·mi tue, ¿comente nos podimus fidare de testos repressos e de parodias caritostas cando sa creatividade est cuntrollada dae sos suriados e dae su disizu de possedimentu de cosas materiales? Non traighint su potentziale de sas creassiones prus bera ebia, ma ti imponent rispostas a chistiones chi non pessas mancu de pregontare. Non b’at efetu perunu in cussos mutos, e sa mùsica est tropu de frecuente un’impastu de notas incunfortàbiles e egotzèntricas chi custa zente at postu in pare cun s’intentu de ti dare dolore de mata a pees e unu cuotziente de intellighentzia bassu. Su matessi podimus narrer de sa boghe de custos cantantes, a bias rafiada, ma casi semper tucherada cun mele e afutida de su dolu e de su gosamentu, de su conflitu e de sa zenerosidade prus reale. A nois nos tocat su problemu de tollerare incumpetentzia artìstica e su disizu issoro de fagher passare custas catzadas pro arte. Finas cando non tenent nudda de seriu de narrer sunt gai macos abengados chi lu narant su matessi...”
  Sa canaria isetat unu paghitzeddu pro si ratzigare su piùere chi si fiat arrocadu in bula. Pustis dat una lampiada a sa conca infusta de su puleddu, limosinende una paraula dae isse. Tando iscudet un’ograda a sa camisedda sua de prumas mannìficas e bidet chi est diventada colore chijinatu comente su ghentinu de s’animale chi tenet suta pees. Cun unu tichirriu mostruosu e orroradu torrat a bolare in altu, pustis punnat a sa cara de su puleddu gai chi su piùere non la poderet imbrutare prus, e cun duos o tres corfos enerzèticos de alas, si nitat dae cussa cocorosta chi allegat bene pagu cun sos colores apretziados dae sa moda contemporanea.
  ‘...So segura chi s’arte prus reale est in su coreògrafu sena cadenas chi est capatze de firmare sos sentidos e sas possibilidades nadurales morighende un’impastu de roba modde e roba tzochitadora, contrastos e diferentzias. Sos modos suos creativos sunt articulados craramente e sunt abertos a totu sas possibilidades musicales. Dansant cun totu su corpus e cun un’azitamentu de alas vibrantes, de brincos e de piruetas, e cun un’inventiva chi sos zenios ebia connoschent. S’astutzia de s’artista beru passat lisa, amissende su seriu a su còmicu in unu cortezu romànticu de lughe e de continuidade trasparente. Ant su podere de faeddare de passione e de asseliare su dolu, e faghent concretos sos paradossos prus profundos de sa bida...”
 
  In cussu pretzisu mamentu su puleddu altzat sa conca e, bidende sa cobertura de sa prima domo chi sinnat s’àidu de sa bidda, atzellerat su passu. Pustis, cun boghe chi non cuat cuntentesa, tichirriat: “¡Hi-ho! ¡Hi-ho!”

  

 


(c) 2003 Faeddos