![]() |
|
|
|
SA MUZERE DOVEROSA - (de Fatma Durmush) Totu paret neuladu. So betza como, su tempus chi mi
fiat abarradu est coladu casi totu; tempus e mundu neulados costantemente. Est
capitadu annos meda a oe, fia zòvana tando. Ataturk fiat galu su dugone nostru
beneitu. Faghiat sa gherra cun s'inìmigu in intro e in fora. S'iscontru de
importu prus mannu est istadu cuntra a sa Gretzia: cussa emoei chi fiat una
gherra de sàmbene. S'Europa fiat falada e fiat ochiende zòvanos e betzos. Fogu
e bombardamentos fiant una comina costante. Nois fiamus sos persighidos. Como
faghent filmis chi cramant eroismu. Non creo chi s'aballansa esistit prus. Sa prima gherra mundiale fiat agabada dae pagu. ¡Oh!
cudda gherra, cando su sultanadu aiat isconfitu s'ispìritu de sa zente nostra;
a nemos praghet a esser bìnchidu. Aiamus murrunzadu, e Ataturk nos at torradu
s'ispiritu. Aiamus batalliadu pro sa libertade e sa gloria nostra. Aiamus
bìnchidu su conflitu, ma tzertos conflitos non si podent bincher mai. Sas
istajones aiant batidu unu cambiamentu nou; eo fia pro mi cojuare. Isse fiat
un'òmine mazore. Teniat gasi meda muzeres chi non bi la faghiat prus. Sas
muzeres l'ant dassadu. Si mutaiat Sadi, e prus in antis apo imparadu dae sa
neta mea "Sadi cheret narrer arrauladu." Iscureddu. Sadi non podiat agatare un'àtera fèmina; in domo mea non
lu connoschiamus bene. Ischiamus petzi chi teniat unu traballu importante. Fiat
un'ufitziale de su governu. Mama e babu fiant cuntentos ca ischiat iscrier e
legher. Lu devia atzetare - sos mannos meos fiant miseros e innorantes de su
mundu; creiamus chi su mundu fiat pranu. Eo bi creo galu, ca si nono, ¿comente
bi podimus caminare subra sena de nche ruer a zosso? Devia seberare a isse o fagher sa teraca, intrare in domo
anzena a cogher, a limpiare e a fagher sa bagassa. Su mere de domo faghiat semper
molestias sessuales a sas teracas; custu non deviat capitare a mie. Creia chi za
fia leende sa detzisione prus sensìbile. Ei. ¿E ite àteru podia fagher? Fia petzi una pisedda de
batòrdighi annos. Sa die de s'afidu su coro meu fiat matzuchende. Sas fèminas
fiant dansende in un'apusentu e sos òmines aiant ocupadu sa sala manna. Tenia
dinari meda apicadu a su bestidu de coju. Fiat gasi diversu dae sos afidos de oe:
màndigu bi nd'aiat pagu e sas bestimentas fiant baratas. Sos cojuados noos a
bias si connoschent apenedda e a bias sunt indeosados. Non l'aia galu abaidadu cun atentzione, ca su dovere si
deviat manifestare petzi prus a tardu. Sadi devet esser un'òmine annosu. Apo
postu a un'ala su fàmine e apo miradu sas fèminas chi fiant iscudende sos
tamburos e cantende. Mi praghiat pessare chi mi fia sistemende a dovere. Una
fèmina fiat totu etzitada dae su ritmu. Tenia una boghe mannìfica, emetiat
òrulos chi pariant benner dae sos rios, dae siscurigore de mesanote, e dae su
coro in ue sos òmines non la podian assuzetare. Mama e eo nos semus aojadas unu mamentu, e podia bider
chi non si fiat divertende. Mi so preguntada pro ite. Fia fiza sua e mi fia
cojuende cun unu sennore, ¿o no? "Amus fatu su chi podiamus," nachi issa porrende·mi
sa manu. Babu l'at tirada a isse comente esseret un'istratzu. Totu fiant estàticos pro a mie ca aia ogros brabos e
pilos grogos; non propriu normale in domo mea, ca sos costantes meos sunt totu
brunos. Eo apo leadu custa caraterìstica dae iaja mea chi beniat dae sa Russia. Apo isetadu su note. Totu naraiant chi fiat bonu in su
letu. Fia disposta a lu amare e a lu ubidire ca fiat su primu òmine meu.
Isperaia petzi chi fiat garbadu e tèneru cun megus. Su die de s'afidu fiat colada, s’apusentu in ue fia
intrada fiat prena de frores e su letu fiat disizosu. L'apo isetadu, isperende
chi non fiat gasi betzu cantu si naraiat. Sos istranzos l'ant ispintu e isse est intradu cuntentu e
zoghitosu. "¡E tando m'as cojuadu pro su dinari. Como deves
pagare, e pagare a dovere! Fia sena faeddu; sos betzos meos non podiant faeddare
prus abertamente. ¿Comente podia biver cun cust'òmine chi si la fiat riende a
buca manna e chi fiat pudende de alcol? "¡Ispozadi, como!." Eo fia tremeddende ma apo
fatu su chi m'at cumandadu. "Zòvana, delicada e vèrzine. Eja, Allà meu, cantu mi
praghes; tue e eo nos amus a fagher amigos." Non si est firmadu unu mamenteddu totu su note. Fia
sambenende e totu tremebunda. Mi pariat de esser a conos in una barchita subra
de unu mare abulotadu. At frastimadu e frastimadu totu su note, brinchende
totue, tirende e ispinghende. In ùltimu si est postu a dormire. Eo fia
pranghende. Si custu est su chi sas muzeres devent fagher, astio esser fèmina,
astiu puru a isse. Diversu dae sa domita mea chi teniat petzi un’apusentu,
cussa domo fiat acumbenientziada pro su fatu chi b’aiant duos apusentos e sa
coghina. A de die limpiaia sa domo, su puddile e su puleddu. Sas màchinas las
aiant imbentadas dae pagu e no-nde aia bidu manc'una, e isse nde cheriat una. Li
praghiat posseder cosas chi, a diferentzias de sas fèminas, podiat comporare, e
gasi at naradu: "Sas fèminas sunt baratas e fàtziles. Sas machinas non
sunt gasi fàtziles. Si petzi podia comporare una machina a postu tuo, ma bidu
su chi est capitadu sa note colada, non ti cheret prus nemos." Sa domo fiat umpia de libros. No isco legher, ma mi
praghiat ispiuerare·los, e lu pessaia, a pitzinneddu, leghende·los. Ma non
l'apo bidu mai leghende. Si-nc'andaiat a su buteghinu a si bantare de su chi
faghiat in su letu. Sadi pudiat prus de totus. Pregaia in su tapetu de domo
sena de m'abisare chi mi fiat mirende. Lu astiaia e lu imploraia de non lu
fagher. S'ànima mea fiat pintada de nieddu. Sas titas fiant essidas a fora e
isse mi-nche est brincadu a subra comente una bestia. "Sas bagassas non resant, ¿e ite ti crees?" Tres meses prus a tardu mi so abisada de esser raida.
Isse si-nche pesaiat in su belle mesu de su note pro bufare una tatza de aba, e
pustis mi leaiat. Non teniat cussideratzione mancu pro su pitzinnu. Fiat casi su tempus de illierare e tenia galu meda cosas
de fagher; persighia a fagher su dovere meu finas a fundu. Mama m'aiat imparadu
su dovere meu, su chi una muzere devet e non devet fagher. Mi sunt bènnidas sas
penas de sa leva e isse est essidu pro nche pigare sa mastra de partu. Issa at
leadu aba caente. Primu de totu est essida sa conchedda, ispilida chei sa de su
babu. Apo tichirriadu cando l'apo bidu in cue, fizu meu, unu bete de pitzinnu;
isse aiat criadu pupas cun sas àteras muzeres, ma mancu un’omineddu. Fia
cuntenta chi mi trataiat cun rispetu, finas si pro pagu ebia. Como bi-nd'aiant
duos. Sentia astiu e non los cheria bider. "¡E faghe·li sutzare sa tita, bagassa ‘etza chi non
ses àtera!" Apo fatu su chi m'at cumandadu. Apo miradu a su piseddu;
pariat totu uniforme e somizaiat meda a babu suo, feu e conchispilidu. Apo
chircadu si teniat una carateristica mea, ma no-nde podia bider manc’una.
Pariat chi cuss'òmine assenegadu aiat fatu totu isse. Eo mancu esistia. Ses annos
chei custos sunt colados. Ses annos de tormentu. M'aiat ruinada
intro e non podia cuntzepire àteros pitzinnos, e de custu nde fia agaliada. Su
cumportamentu malu de su pitzinnu mi daiat cuntentesa e mi faghiat abetiare a su
matessi tempus. In iscola imparaiat bene. Maridu meu fiat fieru de a isse e
aiat detzisu chi, in tempus benidore, lu diat mandare a Turchia a cumpletare
sos istudios. Eo non podia narrer nudda. Ma fia cuntenta chi aiat agatadu un'afetu
pro cussu pitzinneddu. Non li praghiat s'idea de dipender dae a mie ebia pro
sos disizos sessuales suos. Lu astiaia, e cussu fiat totu. Apo connotu unu fedale meu. In ogros teniat unu risitu. Amus
detzisu de fagher s'amore, puru si non podiat atzetare cuss'alleporeddare...
cheriat totu. Traballaiat pro maridu meu a cuntratu comente pastore. Dae unos
cantos meses mi fiat crochitende e eo murrunzaia de riflessu. "Lu deves ochiire," nachi unu die cun passione.
Non lu cheria fagher; una cosa gasi cruele. Ma non podia bider un'àtera essida. "¡Ochiimu·lu in paris!" "Non podo," apo protestadu eo pro sa de milli bia;
isse si addoliat e non mi faeddaiat pro oras meda. Beniat a sa cua dae
s'armentu de arveghes e daiat una sesina a su piseddu pro ardiare sos animales. "L'apo a narrer a babu," ma non l'at fatu mai.
Leaiat su dinari e tucaiat deretu a sas arveghes. "Mi ses faghende diventare una criminale." Faghiamus a s'amore cando Sadi fiat in su buteghinu
paonazende·si de sa sessualidade e de sas fèminas suas, ca finas isse teniat
un'amorosa. "¿A cheres cuss'ominatzu pro su restu de sa vida? ¿a
ti furare sa zovinesa? ¿a fagher s'amore cun tegus?" A sa fine aia notadu chi non tenia alternativas. Non mi
dassaiat mancu unu francu, babu e mama non mi podian azuare, su namoradu meu
teniat pagu dinari e eo cheria a fizu meu. Gasi faghiamus a s'amore ca mi
praghiat cun a isse. Mi sentia in foras dae cussa barchita abulotada. Mi so fata fòbica de sos istranzos in domo mea, gasi po dadu
su conzé a su coghineri. Apo iscubertu chi Sadi non fiat gasi ricu comente
creia; aiat sas arveghes e su salariu. Aia creidu a un'imperu ma non b'aiat
casi nudda, petzi una seguridade cumfortàbile. Aiat abulutadu finas sos mannos
meos. "Bati·mi una tatza de limonada; moe·di si non cheres
intender su fuste frusiende..." "¿A ses seguru chi nde cheres?" "Tzertu, tzertu, anda e faghe in presse." "¿A beru nde cheres?" "Sa bagassa tua e de chie t'at criadu, ¿ello sa maca
ses faghende como? ¿A mi tocat de ti pompiare faghende sa teraca? ¿E inue est
su coghineri? Custu basolu faghet ischifu. ¿A non ti do cosas de importu prus mannu
a fagher? Lea·la in culu." "A pustis de aer preparadu sa limonada." "Pitziochedda bona. Cuita como, ca cras at a benner
s'ispetore. Kaimakam, za l'ischis bene finas tue. ¿E in ue sunt sos ispijitos?
Bae e bati·mi·los bae, malefadada. E tue, pitziocheddu me’, ¿comente ti sentis? "Babu meu." Mi sentia in pasu pro unu mamentu, pustis apo dadu una
lampiada mala a cuss'òmine pitzinneddu. Apo sentidu sos pòddighes suos
pitigare·mi cun cussa pedidoria infinida. In coghina apo preparadu sos
cugumeddos belenosos. Los aia buddidos in antis e dassados a s'isfritare. Apo
ischitzadu unu limone. Su suore de sas manos si est unidu a su sutzu. "¿Ell'inue ti-nche fias costuida?" A sa fine totu fiat fatu. Non pessaia chi podiat
abisare·si de nudda, ca li praghiat sa limonada. "Benzende
so." At bufadu
totu, sididu. Pariat totu isse, e a unu tzertu puntu lis-nche sunt
rutos sos ispijitos. Si est postu sa manu a bula comente si lu fiant
istrangulliende. Apo ochiidu un'èssere umanu. "Butalu," apo pessadu. Una fita de turta... e su calore li est intradu a intro. "¡Ochiidu m’as!" At fatu unu risu sarcàsticu e
si-nche est avviadu a mezus bida. Sas notes in cussu letu banzigadore fiant
agabadas. Sas richiestas infinidas, su malumore suo e s'abitùdine sua de isfutare·mi.
Su bantare·si in sos boteghinos de su chi faghiamus. Mi nche so posta fichida
subra de sa carena sua. Fizu meu m'aiat bidu. No at ismentigadu e non m'at
perdonadu. S’incras m'ant arrestada.
(c) 2003 Faeddos |