Pazina base

Sa muzere doverosa

 

Contos 
Libros 
Poesias 
Vocabulariu 
Ritzetas 
Logos de bisitare 
Limba 
Terra e LunaAinu e canariaZuanna e EsterinaSa muzere doverosaS'arburi Mannu

 SA MUZERE DOVEROSA - (de Fatma Durmush)

Totu paret neuladu. So betza como, su tempus chi mi fiat abarradu est coladu casi totu; tempus e mundu neulados costantemente. Est capitadu annos meda a oe, fia zòvana tando. Ataturk fiat galu su dugone nostru beneitu. Faghiat sa gherra cun s'inìmigu in intro e in fora. S'iscontru de importu prus mannu est istadu cuntra a sa Gretzia: cussa emoei chi fiat una gherra de sàmbene. S'Europa fiat falada e fiat ochiende zòvanos e betzos. Fogu e bombardamentos fiant una comina costante. Nois fiamus sos persighidos. Como faghent filmis chi cramant eroismu. Non creo chi s'aballansa esistit prus.

Sa prima gherra mundiale fiat agabada dae pagu. ¡Oh! cudda gherra, cando su sultanadu aiat isconfitu s'ispìritu de sa zente nostra; a nemos praghet a esser bìnchidu. Aiamus murrunzadu, e Ataturk nos at torradu s'ispiritu. Aiamus batalliadu pro sa libertade e sa gloria nostra. Aiamus bìnchidu su conflitu, ma tzertos conflitos non si podent bincher mai. Sas istajones aiant batidu unu cambiamentu nou; eo fia pro mi cojuare. Isse fiat un'òmine mazore. Teniat gasi meda muzeres chi non bi la faghiat prus. Sas muzeres l'ant dassadu. Si mutaiat Sadi, e prus in antis apo imparadu dae sa neta mea "Sadi cheret narrer arrauladu." Iscureddu.

Sadi non podiat agatare un'àtera fèmina; in domo mea non lu connoschiamus bene. Ischiamus petzi chi teniat unu traballu importante. Fiat un'ufitziale de su governu. Mama e babu fiant cuntentos ca ischiat iscrier e legher. Lu devia atzetare - sos mannos meos fiant miseros e innorantes de su mundu; creiamus chi su mundu fiat pranu. Eo bi creo galu, ca si nono, ¿comente bi podimus caminare subra sena de nche ruer a zosso?

Devia seberare a isse o fagher sa teraca, intrare in domo anzena a cogher, a limpiare e a fagher sa bagassa. Su mere de domo faghiat semper molestias sessuales a sas teracas; custu non deviat capitare a mie. Creia chi za fia leende sa detzisione prus sensìbile.

Ei. ¿E ite àteru podia fagher? Fia petzi una pisedda de batòrdighi annos. Sa die de s'afidu su coro meu fiat matzuchende. Sas fèminas fiant dansende in un'apusentu e sos òmines aiant ocupadu sa sala manna. Tenia dinari meda apicadu a su bestidu de coju. Fiat gasi diversu dae sos afidos de oe: màndigu bi nd'aiat pagu e sas bestimentas fiant baratas. Sos cojuados noos a bias si connoschent apenedda e a bias sunt indeosados.

Non l'aia galu abaidadu cun atentzione, ca su dovere si deviat manifestare petzi prus a tardu. Sadi devet esser un'òmine annosu. Apo postu a un'ala su fàmine e apo miradu sas fèminas chi fiant iscudende sos tamburos e cantende. Mi praghiat pessare chi mi fia sistemende a dovere. Una fèmina fiat totu etzitada dae su ritmu. Tenia una boghe mannìfica, emetiat òrulos chi pariant benner dae sos rios, dae siscurigore de mesanote, e dae su coro in ue sos òmines non la podian assuzetare.

Mama e eo nos semus aojadas unu mamentu, e podia bider chi non si fiat divertende. Mi so preguntada pro ite. Fia fiza sua e mi fia cojuende cun unu sennore, ¿o no?

"Amus fatu su chi podiamus," nachi issa porrende·mi sa manu. Babu l'at tirada a isse comente esseret un'istratzu.

Totu fiant estàticos pro a mie ca aia ogros brabos e pilos grogos; non propriu normale in domo mea, ca sos costantes meos sunt totu brunos. Eo apo leadu custa caraterìstica dae iaja mea chi beniat dae sa Russia.

Apo isetadu su note. Totu naraiant chi fiat bonu in su letu. Fia disposta a lu amare e a lu ubidire ca fiat su primu òmine meu. Isperaia petzi chi fiat garbadu e tèneru cun megus.

Su die de s'afidu fiat colada, s’apusentu in ue fia intrada fiat prena de frores e su letu fiat disizosu. L'apo isetadu, isperende chi non fiat gasi betzu cantu si naraiat.

Sos istranzos l'ant ispintu e isse est intradu cuntentu e zoghitosu.

"¡E tando m'as cojuadu pro su dinari. Como deves pagare, e pagare a dovere!

Fia sena faeddu; sos betzos meos non podiant faeddare prus abertamente. ¿Comente podia biver cun cust'òmine chi si la fiat riende a buca manna e chi fiat pudende de alcol?

"¡Ispozadi, como!." Eo fia tremeddende ma apo fatu su chi m'at cumandadu.

"Zòvana, delicada e vèrzine. Eja, Allà meu, cantu mi praghes; tue e eo nos amus a fagher amigos."

Non si est firmadu unu mamenteddu totu su note. Fia sambenende e totu tremebunda. Mi pariat de esser a conos in una barchita subra de unu mare abulotadu. At frastimadu e frastimadu totu su note, brinchende totue, tirende e ispinghende. In ùltimu si est postu a dormire. Eo fia pranghende. Si custu est su chi sas muzeres devent fagher, astio esser fèmina, astiu puru a isse.

Diversu dae sa domita mea chi teniat petzi un’apusentu, cussa domo fiat acumbenientziada pro su fatu chi b’aiant duos apusentos e sa coghina. A de die limpiaia sa domo, su puddile e su puleddu. Sas màchinas las aiant imbentadas dae pagu e no-nde aia bidu manc'una, e isse nde cheriat una. Li praghiat posseder cosas chi, a diferentzias de sas fèminas, podiat comporare, e gasi at naradu: "Sas fèminas sunt baratas e fàtziles. Sas machinas non sunt gasi fàtziles. Si petzi podia comporare una machina a postu tuo, ma bidu su chi est capitadu sa note colada, non ti cheret prus nemos."

Sa domo fiat umpia de libros. No isco legher, ma mi praghiat ispiuerare·los, e lu pessaia, a pitzinneddu, leghende·los. Ma non l'apo bidu mai leghende.

Si-nc'andaiat a su buteghinu a si bantare de su chi faghiat in su letu. Sadi pudiat prus de totus. Pregaia in su tapetu de domo sena de m'abisare chi mi fiat mirende. Lu astiaia e lu imploraia de non lu fagher. S'ànima mea fiat pintada de nieddu. Sas titas fiant essidas a fora e isse mi-nche est brincadu a subra comente una bestia.

"Sas bagassas non resant, ¿e ite ti crees?"

Tres meses prus a tardu mi so abisada de esser raida. Isse si-nche pesaiat in su belle mesu de su note pro bufare una tatza de aba, e pustis mi leaiat. Non teniat cussideratzione mancu pro su pitzinnu.

Fiat casi su tempus de illierare e tenia galu meda cosas de fagher; persighia a fagher su dovere meu finas a fundu. Mama m'aiat imparadu su dovere meu, su chi una muzere devet e non devet fagher. Mi sunt bènnidas sas penas de sa leva e isse est essidu pro nche pigare sa mastra de partu. Issa at leadu aba caente. Primu de totu est essida sa conchedda, ispilida chei sa de su babu. Apo tichirriadu cando l'apo bidu in cue, fizu meu, unu bete de pitzinnu; isse aiat criadu pupas cun sas àteras muzeres, ma mancu un’omineddu. Fia cuntenta chi mi trataiat cun rispetu, finas si pro pagu ebia. Como bi-nd'aiant duos. Sentia astiu e non los cheria bider.

"¡E faghe·li sutzare sa tita, bagassa ‘etza chi non ses àtera!"

Apo fatu su chi m'at cumandadu. Apo miradu a su piseddu; pariat totu uniforme e somizaiat meda a babu suo, feu e conchispilidu. Apo chircadu si teniat una carateristica mea, ma no-nde podia bider manc’una. Pariat chi cuss'òmine assenegadu aiat fatu totu isse. Eo mancu esistia.

Ses annos chei custos sunt colados. Ses annos de tormentu. M'aiat ruinada intro e non podia cuntzepire àteros pitzinnos, e de custu nde fia agaliada. Su cumportamentu malu de su pitzinnu mi daiat cuntentesa e mi faghiat abetiare a su matessi tempus. In iscola imparaiat bene. Maridu meu fiat fieru de a isse e aiat detzisu chi, in tempus benidore, lu diat mandare a Turchia a cumpletare sos istudios. Eo non podia narrer nudda. Ma fia cuntenta chi aiat agatadu un'afetu pro cussu pitzinneddu. Non li praghiat s'idea de dipender dae a mie ebia pro sos disizos sessuales suos. Lu astiaia, e cussu fiat totu.

Apo connotu unu fedale meu. In ogros teniat unu risitu. Amus detzisu de fagher s'amore, puru si non podiat atzetare cuss'alleporeddare... cheriat totu. Traballaiat pro maridu meu a cuntratu comente pastore. Dae unos cantos meses mi fiat crochitende e eo murrunzaia de riflessu.

"Lu deves ochiire," nachi unu die cun passione. Non lu cheria fagher; una cosa gasi cruele. Ma non podia bider un'àtera essida.

"¡Ochiimu·lu in paris!"

"Non podo," apo protestadu eo pro sa de milli bia; isse si addoliat e non mi faeddaiat pro oras meda. Beniat a sa cua dae s'armentu de arveghes e daiat una sesina a su piseddu pro ardiare sos animales.

"L'apo a narrer a babu," ma non l'at fatu mai. Leaiat su dinari e tucaiat deretu a sas arveghes.

"Mi ses faghende diventare una criminale."

Faghiamus a s'amore cando Sadi fiat in su buteghinu paonazende·si de sa sessualidade e de sas fèminas suas, ca finas isse teniat un'amorosa.

"¿A cheres cuss'ominatzu pro su restu de sa vida? ¿a ti furare sa zovinesa? ¿a fagher s'amore cun tegus?"

A sa fine aia notadu chi non tenia alternativas. Non mi dassaiat mancu unu francu, babu e mama non mi podian azuare, su namoradu meu teniat pagu dinari e eo cheria a fizu meu. Gasi faghiamus a s'amore ca mi praghiat cun a isse. Mi sentia in foras dae cussa barchita abulotada.

Mi so fata fòbica de sos istranzos in domo mea, gasi po dadu su conzé a su coghineri. Apo iscubertu chi Sadi non fiat gasi ricu comente creia; aiat sas arveghes e su salariu. Aia creidu a un'imperu ma non b'aiat casi nudda, petzi una seguridade cumfortàbile. Aiat abulutadu finas sos mannos meos.

"Bati·mi una tatza de limonada; moe·di si non cheres intender su fuste frusiende..."

"¿A ses seguru chi nde cheres?"

"Tzertu, tzertu, anda e faghe in presse."

"¿A beru nde cheres?"

"Sa bagassa tua e de chie t'at criadu, ¿ello sa maca ses faghende como? ¿A mi tocat de ti pompiare faghende sa teraca? ¿E inue est su coghineri? Custu basolu faghet ischifu. ¿A non ti do cosas de importu prus mannu a fagher? Lea·la in culu."

"A pustis de aer preparadu sa limonada."

"Pitziochedda bona. Cuita como, ca cras at a benner s'ispetore. Kaimakam, za l'ischis bene finas tue. ¿E in ue sunt sos ispijitos? Bae e bati·mi·los bae, malefadada. E tue, pitziocheddu me’, ¿comente ti sentis?

"Babu meu."

Mi sentia in pasu pro unu mamentu, pustis apo dadu una lampiada mala a cuss'òmine pitzinneddu. Apo sentidu sos pòddighes suos pitigare·mi cun cussa pedidoria infinida. In coghina apo preparadu sos cugumeddos belenosos. Los aia buddidos in antis e dassados a s'isfritare. Apo ischitzadu unu limone. Su suore de sas manos si est unidu a su sutzu.

"¿Ell'inue ti-nche fias costuida?"

A sa fine totu fiat fatu. Non pessaia chi podiat abisare·si de nudda, ca li praghiat sa limonada.

"Benzende so."

At bufadu totu, sididu. Pariat totu isse, e a unu tzertu puntu lis-nche sunt rutos sos ispijitos. Si est postu sa manu a bula comente si lu fiant istrangulliende. Apo ochiidu un'èssere umanu.

"Butalu," apo pessadu.

Una fita de turta... e su calore li est intradu a intro.

"¡Ochiidu m’as!" At fatu unu risu sarcàsticu e si-nche est avviadu a mezus bida. Sas notes in cussu letu banzigadore fiant agabadas. Sas richiestas infinidas, su malumore suo e s'abitùdine sua de isfutare·mi. Su bantare·si in sos boteghinos de su chi faghiamus. Mi nche so posta fichida subra de sa carena sua. Fizu meu m'aiat bidu. No at ismentigadu e non m'at perdonadu. S’incras m'ant arrestada.

 

 

 


(c) 2003 Faeddos