![]() |
|
|
|
S'àrburi mannu (de Danieli Sanna) Una di' comenti a tanti atras femu andau a mi fai unu giru a motocicreta, in d-unu logu 'e monti ki connoscemu beni. Fiat unu logu bellu, cun padentis mannus e cracus, cun àrburis mannus de donnya calidadi, surcau de una disfinidadi de camineras perdosas cun su fundu scuncordau de s'akua prùina. Po un'indurista ke a mei fiat unu de is logus prus spassiosus ki si podiant agatai. Donnya borta ki andamu a ingunis circamu de fai unu caminu diferenti po connosci mellus su logu, e donnya borta agatamu jassus e camineras ki no emu mai biu prima: bia 'e carrus, morixeddus, muladeras e paredas de donnya calidadi. Casi totu is camineras teniant arrastus lassaus de atras motocicretas, ma donnya intanti nd'agatamu una ìnnida, forsis ca fiat prus beni acuada de is atras, o forsis ca no portat a nisçunu logu, o forsis ca fiat tropu barrancosa. Cussa di' nd'emu agatau una noa, cun s'intrada beni tupada de is nais de una mata 'e olioni, a palas de unu nuraxi ki s'agàtat in su cùcuru de su monti. Fiat una muladera scurigosa e in calada: teniat una pendidura ki faiat benni s'assùstidu. Cussa di' femu a solu e sciemu beni ki tzertas cosas est mellus a das fai beni acumpanjaus de genti sperta, ma tenemu bint'annus e a cussa edadi sa gana e su disiju funti prus fortis de su sabiori. S'assùstidu fiat passau in pressi e su disiju de andai a biri ita nci fiat ingunis in basçu fiat tropu forti. Pongu in motu e provu a nci calai. In mesu a sa caminera nci
fiant una surra de perdas mannas de sartai, donnya intanti unu tretu de terra,
beni scorrovonada de is sirbonis, a ndi podemu frenai sa motu po smenguai sa
lestresa. Sa caminera calada ancoras cun d-una garronada avatu de s'atra. Is
nais de is arburis fìanta sempri prus basças e tocat a s'incruai; su scuriu e
is perdas fìanta sempri de prus… is bratzus mius fiant incumintzendi a si
cansai e no arrennescemu prus a aguantai sa motocicreta dereta e a da fai
passai a ndi bolemu deu… bolemu frenai, ma no podemu, ca su fundu de sa
caminera fiat tropu alliscinosu. Sa lestresa fiat incumintzendi a essi smanada. A unu tzertu puntu, prus in basçu, biu sa luxi 'e su soli ki ìntrat in mesu a su padenti: deu femu andendi in cussa deretura. S'assùstidu fiat incumintzendi a torrai. Pensu ki forsis est unu bagantinu… o mancai est unu sperefundu? Provu a frenai, ma sa motocicreta no ndi bolit sciri ca alliscinat a pitzu de is perdas umbidas… lòmpiu a dexi metru de cussa obertura de su padenti, m'acatu ki fiat unu sperefundu! Insandus, in cursa, provu a incruai sa motocicreta, dongu unu corpu a su cumandu de su gassu po circai de mi nci getai a manca, in mesu a su cràkili. Acabu sa cursa andendi a stumbai contras a un'àrburi mannu: a palas de cuss'àrburi nci fiat una spèndula e prus in basçu una baddi. Femu abarrau stontonau po unus cincu minutus, ma femu sanu e sarvu. Sa motocicreta, a parti calincunu scarràfiu, fiat intrea ancoras. Da pesu e circu de allui su motori. Primu corpu… nudda… segundu corpu… nudda… a su corpu de tres s'alluit ma, in su mentris ki femu provendi a donai calincunu corpu de gassu, intendu una boxi tzerriendi: - "Studandedda e pasiadi' unu pagu ki ses spentumau ancoras". Mi càstiu totu a ingìriu, ma no biu a nisçunus… a una parti biemu sa luxi de su celu e a s'atra su scuriu de su padenti. No arrennescemu a biri nudda e insandus emu tzerriau: - "A ndi ses? Bessind' a foras e faidi' connosci!" No iat arrespùndiu nemus. Dongu un'atra pariga de corpus de gassu e intendu torra sa boxi: - "Apu nau a ndi da studai cussu dimòniu de motocicreta
e a ti pasiai, ki asinuncas no arrennescis a nç'artziai de ingunis". Luegus ndi studu sa motocicreta, càstiu torra a ingìriu ma no biu a nemus… femu incumintzendi a tenni unu pagu de timoria, e cun boxi tremulosa emu arrespùndiu: - "Deu sa motocicreta ndi d'apu studada, ma tui imoi depis bessiri a foras po ti fai connosci". - "Setzidi' in cussa perda manna e discansadi' pagu pagu". Sa timoria ki tenemu fiat incumintzendi a benni atzicu… pongu sa manu in su marsìpiu e ndi bogu una lepa… - "Torradda a ponni a intru cussa lepa, ca no ti serbit. Po mi ndi segai iast a depi pigai una ferramenta prus manna meda. Asseliadi' e setzidi', ki si faeus una çaçarrada imparis". Timorosu e assumbrosu, mi setzu in sa perda e di nau: - "Ma kini sesi? A sa boxi mi paris unu beçu. A ndi sesi? Faidi' connosci". - "M'as connotu jai! Deu seu su ki t'at sarvau sa vida". - "Ayò, bessindi a foras e circa de no mi brullai. Deu
mi seu sarvau andendi a stumbai contras a cuss'àrburi mannu". - "S'àrburi seu deu!" In cuss'arratu in sa conca mia torru a biri su ki mi fiat
sutzèdiu… unu striori mannu mi pàssat in sa skina… emu tentu su bisu de una nai
de s'àrburi ki s'abàsçat po mi parai de sa spèndula. Deu no arrennescemu a
smusciai fueddu, e duncas s'àrburi iat torrau a mi kistionai: - "Deu sciu ita ses pensendi. Un'àrburi ki movit is nais e ki kistiònat no est cosa de su mundu ki connoscis. Tui ses pensendi de essi acabau in d-un'atru mundu, ma no est aici. Cantu cosas de custu mundu no connoscis?". - "Medas! Ma ki deu andu a contai su ki m'est sutzedendi imoi, mi pìganta po macu". - "E ki andas a contai de aundi ndi ses calau po lompi a innoi, ita ti nanta? Ki ses sàbiu? Ma du scis ki de cussa caminera timint is cerbus puru a nci calai?". - "Du sciu! Ma de pitzus mi pariat prus pagu barrancosa… a metadi de sa calada mi bolemu firmai, ma apu dèpiu sighiri a caminai ca no arrennescemu a frenai… de siguru no ap'a contai nudda a nisçunus, ki asinuncas mi pìganta po macu deaderus!". - "Perou no creis ancoras a su ki t'esti sutzedendi… tui no ses bisendi! Custa est sa realidadi prus bera ki as connotu e ki as a connosci in totu sa vida tua". - "Nisçun'òmini at mai intèndiu un'àrburi fueddendi! Comenti fatzu a crei ki custa est sa realidadi?" - "S'òmini no at mai cumprèndiu nudda! Bosatrus creeis
de cumprendi totu is cosas de su mundu, ma no eis cumprèndiu pròpiu s'arrestu
de nudda. Comenti potzu crei ki seis una genia ki cumprendit is cosas de custu
mundu agoa de totu su ki eis fatu a is fradis mius? Da bis cussa baddi ki du at
innoi in basçu? Ma du scis cantu bortas apu biu is fradis mius morendi
abruxaus, tzerriendi de su dolori e pedendi agitòriu a su celu po ki essit fatu
una proera a-i strossa po ndi studai su fogu? Is ki anti postu fogu funt òminis
ke a tui!" - "Tenis arrexoni! Ma comenti as fatu tui a ti sarvai de su fogu? Innoi no est arribau mai?" - "No, innoi no arrìbat ca su bentu maistu stùmbat
contras a su monti e fùrriat concas a basçu. Ma sa cosa no est stètia sempri de
aici. Unus centu annus fait no nci fiat su sperefundu e sa caminera sighiat e
lompiat fintzas a sa baddi. Pagu prus in basçu de innoi tenemu a mama, a babu,
a fradis e a sorris, ma unus cantu de òminis dus ìanta segaus po sa linna.
Aici, a pustis de una proera manna, sa terra ki issus poderanta fiat smuronada.
Imoi seu deu cun mulleri mia e is fillus nostus a poderai sa terra ki nc'est in
s'oru de su sperefundu; ma timu ki una di' o s'atra nd'at a calai unu lampu de
su celu ki at a abruxai a mei e a sa famìllia mia, e totu su monti at a
smuronai". - "No apu cumprèndiu una cosa: ma ses impensamentau po su monti o po tui e sa famìllia tua?" - "Ma du bis cantu est macu s'òmini? Comenti fatzu a pensai a mei ken' 'e pensai a su monti? Deu potzu morri, acetotu sa famìllia mia, ma su monti depit abarrai biu, ca su monti dònat a bivi a tanti criaduras. Totu su ki bis funti criaduras, ma su ki bivit est su Totu, mentras donniunu de nosu est su nudda e si morit. Su nudda morit, su Totu abàrrat!" - "Ma cant'annus tenis tui?" - "Su ki depit lompit est po mei su de cuatruxentutres beranu". - "Cuatruxentutres annus? Contami' de su ki as connotu in totu custu tempus! Cun kini atru as kistionau? Ita scis de sa stòria de custa terra?" - "Càstia, fintzas a centuxincuant'annus fait innoi no nci beniat nisçunus. A pustis fìanta bènnius is ki faìanta craboni e is ki faìanta sa linna. Apu connotu puru calincunu braconeri e calincunu cassadori, ma no apu kistionau mai cun is òminis. Tui ses su primu. Deu kistionu cun àrburis e matas de donnya calidadi. A bortas kistionu cun is bèstias ki pàssanta de innoi, e a bortas cun is perdas puru". - "Is perdas puru kistiònanta?" - "Is perdas funt is creaduras prus sàbias e tèninti sa memòria prus antiga de su mundu. Su mundu est un'obra insoru". - "E de su nuraxi ki nc'est in pitzus ita mi ndi nàras? Ita scis de is òminis ki d'anti fabricau?" - "Fabricau su nuraxi? Is òminis? Tui ses macu!" - "E kini d'iat'essi dèpiu fabricai? Is àrburis?" - "Su nuraxi d'anti fatu is perdas! Is perdas bòlanta!" - "Ayò, no mi fetzast arriri… deu no apu biu mai is perdas bolendi a solas!" - "Ki est po custu, tui no as biu ni mancu òminis fabrikendi nuraxis..." Emu cumprèndiu su ki mi boliat nai. Cussu sentidu du portu sempri in su coru, ma no connosçu is fueddus ki d'iant a porri espressai. S'àrburi fiat stètiu capatzi de ligi in su coru miu e mi iat nau de mi d'aguantai strintu strintu cussu sentidu, ca mi fiat serbiu in sa vida. M'iat nau puru de no torrai prus a ingunis finsas a candu no emu tentu s'atrevimentu de-i scriri custu contu. Danieli Sanna, friaxu 2003 jai pubricau in su jassu www.sardu.net
(c) 2003 Faeddos |